SİYASİ COĞRAFYA DERS NOTLARI

Ünite 1: Siyasi Coğrafyanın Tanımı, Kapsamı ve Tarihsel Gelişimi Ders Notları

Siyasi coğrafya, siyasi olaylar ile bu olayların cereyan ettiği mekân arasındaki etkileşimi inceleyen beşeri coğrafya alt dalıdır. Siyasi güçlerin mekânsal organizasyonunu ve coğrafi faktörlerin siyasi kararlar üzerindeki etkisini konu edinir.

• Tanım: Siyasi coğrafya, devletlerin ve diğer siyasi birimlerin (uluslararası örgütler, yerel yönetimler vb.) sınırlarını, kaynaklarını, konumlarını ve birbirleriyle olan mekânsal ilişkilerini analiz eder.
• Siyasi Coğrafya ve Jeopolitik Farkı:
  • Siyasi Coğrafya: Daha statik, akademik ve betimleyicidir. Mevcut siyasi yapının coğrafi analizini yapar.
  • Jeopolitik: Daha dinamik, stratejik ve kurgusaldır. Coğrafi verilerden yola çıkarak devletlerin gelecekteki siyasi hamlelerini ve dış politika stratejilerini belirler.
• Kurucu İsim: Friedrich Ratzel: 1897’de yazdığı “Politische Geographie” eseriyle disiplinin temellerini atmıştır. Ratzel, devleti yaşayan bir organizmaya benzeten **”Organik Devlet Teorisi”**ni ortaya koymuş ve devletlerin büyümesi için “Lebensraum” (Yaşam Alanı) kavramını geliştirmiştir. Bu yaklaşım, siyasi coğrafyanın başlangıçta “çevresel determinizm” etkisinde kalmasına neden olmuştur.

---

Ünite 2: Siyasi Coğrafyanın Metodolojisi ve Çağdaş Yaklaşımlar Ders Notları

Siyasi coğrafya, gelişim süreci boyunca farklı metodolojik yaklaşımlar benimsemiştir.

• Geleneksel Yaklaşım: Coğrafi unsurların (iklim, yer şekilleri, konum) siyaseti nasıl belirlediğine odaklanır. Özellikle 1. ve 2. Dünya Savaşı dönemlerinde bu yaklaşım hakimdir.
• Fonksiyonel Yaklaşım (Richard Hartshorne): Devleti bir bütün olarak tutan güçleri (Centripetal – Birleştirici) ve parçalayan güçleri (Centrifugal – Ayırıcı) inceler. Devletin iç bütünlüğünü nasıl sağladığına odaklanır.
• Sistem Analizi Yaklaşımı: Devleti, çevreyle etkileşim halinde olan siyasi bir sistem olarak ele alır.
• Eleştirel Jeopolitik (Critical Geopolitics): 1980 sonrası gelişen bu yaklaşım, jeopolitik kuramların tarafsız olmadığını, güçlü devletlerin kendi çıkarlarını meşrulaştırmak için “mekânı kurguladıklarını” savunur. “Biz” ve “Öteki” inşasının mekânsal analizini yapar.

---

Ünite 3: Klasik Jeopolitik Kuramlar – 1: Kara ve Deniz Hakimiyeti Ders Notları

Jeopolitik kuramlar, küresel güç mücadelesinin hangi mekânsal odak üzerinde döndüğünü açıklamaya çalışır.

• Deniz Hakimiyet Teorisi (Alfred Thayer Mahan):
  • Mahan’a göre, tarihin akışını deniz gücü belirlemiştir. Dünyaya hükmetmek isteyen bir devlet, güçlü bir donanmaya, stratejik limanlara ve ticaret yollarını kontrol etme kapasitesine sahip olmalıdır.
  • Deniz gücünü etkileyen 6 faktör tanımlamıştır: Coğrafi konum, fiziksel yapı, toprak genişliği, nüfus miktarı, milli karakter ve hükümetin niteliği.
• Kara Hakimiyet Teorisi (Halford J. Mackinder):
  • Mackinder, demiryollarının gelişmesiyle deniz gücünün üstünlüğünü kaybettiğini ve asıl gücün Avrasya’nın iç kesimlerinde (Heartland – Kalpgah) olduğunu savunmuştur.
  • Meşhur Formül: “Doğu Avrupa’ya hükmeden Heartland’e hakim olur; Heartland’e hükmeden Dünya Adası’na (Avrasya, Afrika, Avrupa) hakim olur; Dünya Adası’na hükmeden ise Dünya’ya hakim olur.”
  • Mackinder, Rusya’nın bu bölgedeki gücünü dengelemek için Doğu Avrupa’da bir “tampon bölge” oluşturulması gerektiğini savunmuştur.

---

Ünite 4: Klasik Jeopolitik Kuramlar – 2: Kenar Kuşak ve Hava Hakimiyeti Ders Notları

Mackinder’ın teorisine karşı geliştirilen ve Soğuk Savaş dönemi stratejilerini etkileyen kuramlardır.

• Kenar Kuşak (Rimland) Teorisi (Nicholas Spykman):
  • Spykman, asıl gücün Heartland’de değil, onu çevreleyen kıyı bölgelerinde (Rimland) olduğunu savunmuştur.
  • Karşı Formül: “Rimland’e hakim olan Avrasya’ya hükmeder; Avrasya’ya hükmeden dünyanın kaderini kontrol eder.”
  • Bu teori, ABD’nin Soğuk Savaş dönemindeki “Çevreleme Politikası”nın (Containment Policy) temelini oluşturmuştur. Türkiye bu kuşak içinde stratejik bir konuma sahiptir.
• Hava Hakimiyet Teorisi (Alexander de Seversky):
  • 2. Dünya Savaşı sonrası gelişen bu görüşe göre, teknolojik gelişmeler (uçaklar, füzeler) kara ve deniz gücünün sınırlarını aşmıştır.
  • Hava sahasını kontrol eden, altındaki tüm kara ve denizleri kontrol eder. Bu kuram, kutup bölgelerinin (Arktik) üzerinden geçen kısa uçuş rotalarının önemini vurgulamıştır.

---

Ünite 5: Siyasi Bir Organizasyon Olarak Devlet Ders Notları

Devlet, siyasi coğrafyanın temel inceleme birimidir. Bir siyasi yapının “devlet” sayılabilmesi için üç temel unsura sahip olması gerekir: Ülke (Vatan), Millet (Halk) ve Egemenlik (Siyasi Otorite).

• Devlet Tipleri (İdari Yapı):
  • Üniter Devlet: Yetkilerin tek bir merkezde toplandığı, yerel birimlerin merkezden bağımsız karar alamadığı yapıdır (Örn: Türkiye, Fransa).
  • Federal Devlet: Egemenliğin merkez ile yerel birimler (eyaletler) arasında paylaşıldığı yapıdır (Örn: ABD, Almanya).
• Merkez ve Kenar (Core and Periphery): Devletlerin genellikle bir “çekirdek bölgesi” (tarihsel, ekonomik ve nüfus yoğunluğu olan merkez) ve ona bağlı kenar bölgeleri bulunur. Türkiye için Marmara Bölgesi bir çekirdek bölgedir.
• Başkentler: Devletin yönetim merkezi olan şehirlerdir. Bazen stratejik nedenlerle başkentlerin yeri değiştirilebilir (Forward Capitals – İleri Başkentler); örneğin Ankara’nın jeopolitik güvenliği nedeniyle iç kesimde seçilmesi.

---

Ünite 6: Devletin Mekânsal Unsurları: Sınırlar ve Şekil Ders Notları

Sınırlar, devletin egemenlik alanının bittiği ve başladığı hayali veya fiziksel çizgilerdir.

• Sınır Türleri:
  1. Doğal (Fiziki) Sınırlar: Dağ zirveleri, nehir yatakları (talveg çizgisi), göller veya deniz kıyıları (Örn: Türkiye-İran sınırı: Zagros Dağları).
  2. Yapay (Geometrik) Sınırlar: Enlem ve boylamlar üzerinden cetvelle çizilen sınırlar (Örn: Afrika ülkelerinin sınırları, ABD-Kanada sınırı).
  3. Kültürel (Antropojen) Sınırlar: Dil, din ve etnisiteye göre belirlenen sınırlar.
• Devlet Şekilleri ve Siyasi Etkileri:
  • Kompakt (Toplu) Şekil: Merkeze mesafelerin eşit olduğu, savunması ve yönetimi kolay şekil (Örn: Polonya).
  • Elongated (Uzun/İnce) Şekil: Yönetimi ve iç bütünlüğü zor olan şekil (Örn: Şili, Norveç).
  • Fragmented (Parçalı) Şekil: Adalar veya eksklavlardan oluşan yapı (Örn: Endonezya, Filipinler).
  • Prorupt (Çıkıntılı) Şekil: Ana gövdeden uzanan bir koridora sahip yapı (Örn: Afganistan – Vahan Koridoru).
  • Perforated (Delinmiş) Şekil: İçinde başka bir devleti barındıran yapı (Örn: Güney Afrika Cumhuriyeti – içinde Lesotho vardır).

---

Ünite 7: Ulus-Devlet, Milliyetçilik ve Etnisite Ders Notları

Modern siyasi coğrafya, “Ulus-Devlet” (Nation-State) modeli üzerine kuruludur.

• Ulus-Devlet İdeali: Siyasi sınırların kültürel (etnik) sınırlarla tam olarak örtüştüğü ideal yapıdır. Ancak dünyada saf bir ulus-devlet bulmak neredeyse imkansızdır; çoğu devlet çok etnikli yapıdadır.
• Milliyetçilik: Bir grubun ortak tarih, dil ve kültür etrafında birleşerek siyasi bağımsızlık talep etmesidir. Siyasi coğrafyada milliyetçilik, hem devlet kuran bir güç hem de mevcut devletleri parçalayan bir risk (ayrılıkçılık) olabilir.
• Etnisite ve Mekân: Etnik grupların belirli bir bölgede yoğunlaşması, “özerklik” veya “ayrılma” taleplerini güçlendirebilir. Bu durum, devletin toprak bütünlüğü üzerindeki en büyük merkezkaç (Centrifugal) kuvvettir.
• Dekolonizasyon (Sömürge Sonrası): 2. Dünya Savaşı’ndan sonra sömürge devletlerin bağımsızlıklarını kazanması, ancak sınırların yapay olarak çizilmesi nedeniyle yaşanan etnik çatışmalar siyasi coğrafyanın önemli bir çalışma alanıdır.

Ünite 8: Soğuk Savaş ve Sonrası Küresel Siyasi Sistem Ders Notları

İkinci Dünya Savaşı’nın bitişinden günümüze kadar olan süreç, siyasi coğrafyanın en hareketli dönemidir. Bu dönem, “iki kutuplu dünya”dan “tek kutupluluğa” ve günümüzün “çok kutuplu” arayışlarına sahne olmuştur.

• Soğuk Savaş Dönemi (1945-1991): ABD (Kapitalizm) ve SSCB (Komünizm) ekseninde şekillenen ideolojik rekabettir. Mekânsal olarak bu rekabet, Spykman’ın “Kenar Kuşak” kuramına dayanan Çevreleme Politikası ile yürütülmüştür.
• Domino Teorisi: Bir ülkenin komünizme geçmesinin komşularını da aynı yöne iteceği inancıdır. Bu teori, ABD’nin Vietnam ve Kore müdahalelerinin temel gerekçesi olmuştur.
• Demir Perde (Iron Curtain): Churchill tarafından kavramsallaştırılan, Avrupa’yı ideolojik ve askeri olarak ikiye bölen hayali sınırdır.
• Yumuşama (Détente): 1970’lerde nükleer savaş riskine karşı taraflar arasında başlayan diyalog sürecidir.
• Soğuk Savaş Sonrası: Francis Fukuyama’nın “Tarihin Sonu” teziyle Batı liberalizminin zaferi ilan edilmiş, ancak Samuel Huntington’ın “Medeniyetler Çatışması” teziyle yeni kültürel fay hatları tanımlanmıştır.

---

Ünite 9: Uluslararası Örgütlenmelerin Siyasi Coğrafyası Ders Notları

Küreselleşme ile birlikte devletler, tek başlarına çözemeyecekleri sorunlar için uluslararası ve bölgesel örgütler kurmuşlardır. Bu durum, klasik devlet egemenliğinin bir kısmının Supranasyonal (Uluslarüstü) yapılara devredilmesi anlamına gelir.

• Birleşmiş Milletler (BM): Küresel barış ve güvenliği sağlamak amacıyla kurulan en büyük örgüttür. Güvenlik Konseyi’ndeki 5 daimi üyenin (ABD, Rusya, Çin, İngiltere, Fransa) veto hakkı, örgütün siyasi coğrafyadaki karar alma mekanizmasını belirler.
• NATO (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü): Kolektif savunma amaçlı askeri bir örgüttür. SSCB’ye karşı kurulmuş olsa da günümüzde yeni tehditlere (terör, siber savaş) karşı genişlemektedir.
• Avrupa Birliği (AB): Ekonomik bir birlik olarak başlayıp siyasi bir birliğe dönüşen, dünyadaki en ileri ulusüstü entegrasyon modelidir. Schengen Anlaşması ile sınırların geçirgenleşmesi, siyasi coğrafyada “Sınırsız Avrupa” kavramını doğurmuştur.
• Bölgesel Örgütler: ŞİÖ (Şanghay İşbirliği Örgütü), İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) ve Türk Devletleri Teşkilatı gibi yapılar, bölgesel güç dengelerini yansıtır.

---

Ünite 10: Deniz Alanlarının Siyasi Coğrafyası ve Deniz Hukuku Ders Notları

Yeryüzünün %71’ini kaplayan denizler, ulaşım, enerji ve gıda kaynakları nedeniyle devletler arası büyük rekabet alanıdır. 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (BMDHS) bu alanları kurallara bağlamıştır.

• Karasuları (Territorial Sea): Kıyıdan itibaren 12 deniz mili ( 22 km) mesafeye kadar olan alandır. Devlet burada tam egemenliğe sahiptir.
• Bitişik Bölge: Karasularından sonra gelen 12 millik alandır. Gümrük, maliye ve göç gibi konularda denetim yetkisi verir.
• Münhasır Ekonomik Bölge (MEB): Kıyıdan itibaren 200 deniz miline ( 370 km) kadar uzanan, devletin deniz tabanı ve su kütlesindeki tüm canlı/cansız kaynaklar üzerinde ekonomik haklara sahip olduğu alandır.
• Kıta Sahanlığı: Kıyı devletinin kara topraklarının deniz altında doğal uzantısıdır. Jeolojik bir kavram olmasının yanı sıra siyasi haklar tanır.
• Deniz Geçitleri ve Boğazlar: Cebelitarık, Hürmüz, Malakka ve Türk Boğazları gibi stratejik noktalar, küresel ticaretin şah damarlarıdır ve bu noktaların kontrolü büyük jeopolitik avantaj sağlar.

---

Ünite 11: Enerji Kaynaklarının ve Hammaddelerin Jeopolitiği Ders Notları

Siyasi güç, enerji kaynaklarını kontrol etme veya bu kaynakların geçiş yollarına (boru hatlarına) hakim olma kapasitesiyle doğrudan ilişkilidir.

• Stratejik Madenler: Petrol ve doğal gazın yanı sıra günümüzde lityum, kobalt ve nadir toprak elementleri (elektronik sanayi için) yeni jeopolitik rekabet alanlarıdır.
• Boru Hattı Diplomasisi: Enerjinin nakledildiği güzergahlar, devletler arasında bağımlılık veya stratejik ortaklıklar kurar (Örn: Rusya’nın Avrupa’ya gaz arzı, Türkiye üzerinden geçen TANAP ve Bakü-Tiflis-Ceyhan hatları).
• Kıtlık Jeopolitiği: Su kaynakları, tarım arazileri ve gıda güvenliği, nüfus artışıyla birlikte gelecekteki çatışmaların ana kaynağı (Su Savaşları) olarak görülmektedir.
• Arktik Bölgesi: Buzulların erimesiyle ortaya çıkan yeni enerji yatakları ve deniz rotaları, bölge ülkeleri (Rusya, ABD, Kanada, Norveç) arasında yeni bir rekabet başlatmıştır.

---

Ünite 12: Seçim Coğrafyası Ders Notları

Siyasi coğrafyanın mikro ölçekteki çalışma alanıdır. Siyasi partilerin ve adayların aldıkları oyların mekânsal dağılışını ve bu dağılışın nedenlerini inceler.

• Oy Dağılımının Mekânsal Analizi: Belirli bölgelerin (Örn: kıyı bölgeleri, iç kesimler, kırsal-kent ayrımı) neden belirli partilere oy verdiğinin sosyo-ekonomik analizi yapılır.
• Gerrymandering (Seçim Bölgelerinin Manipülasyonu): Siyasi iktidarın, kendi lehine sonuç almak amacıyla seçim bölgelerinin sınırlarını haksız ve geometrik olarak anlamsız şekilde yeniden çizmesidir.
• Komşuluk Etkisi: Bireylerin oy verme davranışlarının, yaşadıkları çevredeki sosyal etkileşimlerden ve yerel sorunlardan etkilenmesidir.
• Temsilde Adalet ve İstikrar: Seçim sistemlerinin (nispi temsil, dar bölge vb.) siyasi coğrafyada temsil gücünü nasıl şekillendirdiği incelenir.

---

Ünite 13: Siyasi Coğrafyada Yeni Tehditler ve Güvenlik Algısı Ders Notları

Geleneksel “sınır güvenliği” kavramı, günümüzde yerini daha karmaşık ve “asimetrik” tehditlere bırakmıştır.

• Siber Savaş ve Casusluk: Siyasi gücün dijital alana kaymasıyla, fiziksel sınırlardan bağımsız olarak devletlerin altyapılarına (enerji, haberleşme) yapılan saldırılardır.
• Ulusötesi Terörizm: Belirli bir toprak parçasına sahip olmayan, küresel ağlar üzerinden faaliyet gösteren ve devlet dışı aktörlerin yürüttüğü şiddet eylemleridir.
• İklim Değişikliği ve Güvenlik: Deniz seviyesinin yükselmesiyle toprak kaybeden devletler, iklim mültecileri ve bozulan ekolojik denge siyasi istikrarsızlıkları tetiklemektedir.
• Başarısız Devletler (Failed States): Merkezi otoritenin çöktüğü, sınırlarını kontrol edemeyen ve terör/suç örgütleri için barınak haline gelen devletlerdir (Örn: Somali, iç savaş dönemindeki Suriye).

---

Ünite 14: Türkiye’nin Jeopolitiği ve Siyasi Coğrafyası Ders Notları

Türkiye, sahip olduğu coğrafi konum nedeniyle “Merkezi Ülke” veya “Köprü Ülke” olarak tanımlanan, dünyanın en hassas siyasi bölgelerinin kesişim noktasındadır.

• Jeopolitik Konumun Unsurları:
  • Boğazlar (Montrö): Türk Boğazları, Karadeniz’e kıyısı olan devletlerin dünyaya açılan tek kapısıdır. Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye’ye bu stratejik noktada büyük bir egemenlik ve denge yetkisi verir.
  • Enerji Köprüsü: Hazar ve Orta Doğu enerji kaynaklarının Avrupa’ya ulaşmasında Türkiye en güvenli ve ekonomik “transit ülke”dir.
  • Üç Kıta Kesişimi: Balkanlar, Kafkaslar ve Orta Doğu arasındaki konumu, Türkiye’yi bu bölgelerdeki krizlerden etkilenen ancak aynı zamanda çözüm odağı olan bir aktör yapar.
• Mavi Vatan Kavramı: Türkiye’nin deniz yetki alanlarındaki (MEB ve Kıta Sahanlığı) hak ve menfaatlerini koruma stratejisidir. Doğu Akdeniz’deki kıta sahanlığı anlaşmazlıkları bu kapsamdaki en güncel konudur.
• Dış Politika Eksenleri: Türkiye’nin Batı (NATO/AB) ile olan ilişkileri ile Avrasya (Türk Dünyası, Orta Doğu) açılımları arasındaki denge arayışı siyasi coğrafyasının temel dinamiğidir.

SİYASİ COĞRAFYA KAPSAMLI DENEME SINAVI

1. Devleti “yaşayan bir organizmaya” benzeten ve devletlerin hayatta kalabilmek için topraklarını genişletmesi (Lebensraum / Yaşam Alanı) gerektiğini savunan, Siyasi Coğrafya disiplininin kurucusu kabul edilen bilim insanı kimdir?

A) Halford Mackinder B) Nicholas Spykman C) Friedrich Ratzel D) Alfred Mahan E) Richard Hartshorne

Cevap: C Açıklama: Friedrich Ratzel, 1897 tarihli “Politische Geographie” eseriyle devleti biyolojik bir varlık gibi ele alan Organik Devlet Teorisi‘ni geliştirmiş ve siyasi coğrafyanın temelini atmıştır.

---

2. Halford J. Mackinder tarafından geliştirilen “Kara Hakimiyet Teorisi”ne göre; “Dünya Adası”nın (Avrasya) merkezi olan ve deniz güçlerinin ulaşamadığı, dünyaya hükmetmek için kontrol edilmesi gereken stratejik bölgeye ne ad verilir?

A) Rimland B) Heartland (Kalpgah) C) Pivot Area D) Buffer Zone E) Marjinal Kuşak

Cevap: B Açıklama: Mackinder’e göre Heartland (Kalpgah), Doğu Avrupa’dan başlayıp Sibirya’ya kadar uzanan, kara gücünün merkezi olan bölgedir. Burayı kontrol eden dünya adasını, dünya adasını kontrol eden ise dünyayı yönetir.

---

3. Nicholas Spykman tarafından Mackinder’ın teorisine karşı geliştirilen ve “Asıl güç Heartland’de değil, onu çevreleyen kıyı bölgelerindedir” diyen jeopolitik kuram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Deniz Hakimiyet Teorisi B) Hava Hakimiyet Teorisi C) Kenar Kuşak (Rimland) Teorisi D) Kritik Mekân Teorisi E) Çevreleme Teorisi

Cevap: C Açıklama: Spykman, Rimland (Kenar Kuşak) bölgesinin hem deniz hem kara gücü potansiyeline sahip olduğunu ve bu kuşağın kontrolünün küresel egemenlik için Heartland’den daha önemli olduğunu savunmuştur.

---

4. Bir devletin sınırları içerisinde, bir devletin bütünüyle yer aldığı, yani bir devlet tarafından “delinmiş” görülen devlet şekline (Örn: Güney Afrika Cumhuriyeti içindeki Lesotho) ne ad verilir?

A) Kompakt (Toplu) Şekil B) Elongated (Uzun) Şekil C) Fragmented (Parçalı) Şekil D) Perforated (Delinmiş) Şekil E) Prorupt (Çıkıntılı) Şekil

Cevap: D Açıklama: Perforated devlet, sınırları içinde başka bir bağımsız devleti (Enklav) barındıran devlettir. Bu durum hem idari hem de siyasi egemenlik açısından özel durumlar yaratır.

---

5. 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne (BMDHS) göre, bir kıyı devletinin deniz tabanı ve su kütlesindeki tüm canlı ve cansız kaynaklar üzerinde ekonomik haklara sahip olduğu, kıyıdan itibaren 200deniz miline ( 370 km) kadar uzanan alan hangisidir?

A) Karasuları B) Bitişik Bölge C) Kıta Sahanlığı D) Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) E) Açık Denizler

Cevap: D Açıklama: Münhasır Ekonomik Bölge (MEB), devletlerin özellikle balıkçılık, petrol ve doğal gaz arama gibi ekonomik faaliyetlerde tek hak sahibi olduğu geniş deniz alanıdır.

---

6. Richard Hartshorne’un fonksiyonel yaklaşımına göre; bir devleti ayakta tutan, toplumun ortak bir ülkü etrafında birleşmesini sağlayan “birleştirici” güçlere ne ad verilir?

A) Merkezkaç (Centrifugal) Güçler B) Merkezcil (Centripetal) Güçler C) Jeopolitik Güçler D) Statik Güçler E) Supranasyonal Güçler

Cevap: B Açıklama: Centripetal (merkezcil) güçler ortak dil, din, tarih bilinci ve başarılı bir ekonomi gibi devleti bütünleştiren unsurlardır. Centrifugal (merkezkaç) güçler ise etnik çatışma ve eşitsizlik gibi devleti parçalamaya çalışan unsurlardır.

---

7. Seçim Coğrafyası’nda, iktidardaki bir partinin kendi oy oranını artırmak amacıyla seçim bölgelerinin sınırlarını geometrik ve mantıksal olmayan bir şekilde yeniden çizmesine ne ad verilir?

A) Malapportionment B) Gerrymandering C) Seçim Barajı D) Bölgesel Temsil E) Siyasi Fragmentasyon

Cevap: B Açıklama: Gerrymandering, siyasi amaçlarla seçim sınırlarının manipüle edilmesidir. Bu terim, 1812’de Massachusetts valisi Elbridge Gerry’nin çizdirdiği bir seçim bölgesinin semendere (salamander) benzemesiyle türetilmiştir.

---

8. Birleşmiş Milletler (BM) gibi yapıların aksine, üye devletlerin belirli yetkilerini ortak bir merkeze devrettiği ve kararların üye devletleri doğrudan bağladığı “uluslarüstü” örgütlenme modeline ne ad verilir?

A) Konfederasyon B) Diplomatik İttifak C) Supranasyonalizm D) Üniter Yapı E) Bölgesel Blok

Cevap: C Açıklama: Supranasyonalizm (Ulusüstücülük), Avrupa Birliği’nde olduğu gibi devletlerin egemenlik haklarının bir kısmını daha üst bir kuruma devretmesi esasına dayanır.

---

9. Soğuk Savaş döneminde, bir ülkenin komünist sisteme geçmesinin komşularını da aynı yöne çekeceği ve bölgenin tamamen elden çıkacağı inancına dayanan siyasi teori hangisidir?

A) Çevreleme Politikası B) Demir Perde Teorisi C) Domino Teorisi D) Heartland Teorisi E) Kutuplaşma Teorisi

Cevap: C Açıklama: Domino Teorisi, ABD’nin Soğuk Savaş boyunca çevre ülkelerdeki (Vietnam, Kore vb.) siyasi değişimlere müdahale etmesinin temel ideolojik dayanağı olmuştur.

---

10. Sınırların çizilme zamanına göre; bölgede henüz bir yerleşme ve kültürel doku oluşmadan önce, genellikle enlem ve boylamlar (geometrik) kullanılarak çizilen sınırlara ne ad verilir?

A) Antasedan (Öncül) Sınırlar B) Sübsekant (Ardıl) Sınırlar C) Süperpoze (Üst üste binen) Sınırlar D) Relikt (Kalıntı) Sınırlar E) Doğal Sınırlar

Cevap: A Açıklama: Antasedan sınırlar, yoğun yerleşme öncesi çizildiği için kültürel çatışma riski en az olan sınırlardır (Örn: ABD-Kanada sınırı).

---

11. Türkiye’nin jeopolitik konumunda en kritik unsurlardan biri olan ve Karadeniz’e kıyısı olan devletlerin tek çıkış kapısı sayılan Türk Boğazları’nın hukuki statüsünü düzenleyen anlaşma hangisidir?

A) Lozan Antlaşması B) Ankara Antlaşması C) Montrö Boğazlar Sözleşmesi D) Paris Antlaşması E) Londra Konvansiyonu

Cevap: C Açıklama: 1936 tarihli Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Boğazlar üzerindeki tam Türk egemenliğini tesis etmiş ve geçiş rejimini uluslararası dengeler gözeterek düzenlemiştir.

---

12. Samuel Huntington tarafından ortaya atılan, Soğuk Savaş sonrası dönemde temel çatışma kaynağının ideolojik değil, medeniyetler ve dinler arası olacağını savunan tez hangisidir?

A) Tarihin Sonu B) Küresel Köy C) Medeniyetler Çatışması D) Yeni Dünya Düzeni E) Kaos Teorisi

Cevap: C Açıklama: Huntington, gelecekteki fay hatlarının Batı, İslam, Konfüçyüs ve Ortodoks gibi büyük medeniyet havzaları arasında olacağını iddia etmiştir.

---

13. Merkezi otoritenin çöktüğü, sınırlarını kontrol edemeyen, kamu hizmetlerini sunamayan ve genellikle terör örgütlerinin güvenli limanı haline gelen devletlere siyasi coğrafyada ne ad verilir?

A) Tampon Devlet B) Uydu Devlet C) Başarısız Devlet (Failed State) D) Mikro Devlet E) Eksklav Devlet

Cevap: C Açıklama: Failed State kavramı, Somali veya iç savaş dönemindeki Suriye gibi devlet yapısının işlevsizleştiği yapıları tanımlamak için kullanılır.

---

14. Türkiye’nin deniz yetki alanlarındaki (Kıta Sahanlığı ve MEB) haklarını korumak, denizlerdeki egemenlik sınırlarını netleştirmek amacıyla son yıllarda geliştirilen stratejik doktrine ne ad verilir?

A) Anadolu Sığınağı B) Mavi Vatan C) Denizlerin Özgürlüğü D) Akdeniz Kalkanı E) Misak-ı Milli

Cevap: B Açıklama: Mavi Vatan, Türkiye’nin denizlerdeki jeopolitik haklarını koruma iradesini temsil eden ulusal bir doktrindir.

---

15. Siyasi Coğrafya’da, devletin başkentini stratejik, ekonomik veya güvenlik nedenlerle ülkenin iç kesimlerine veya az gelişmiş bölgelerine taşıması sonucu oluşan yeni merkeze (Örn: İstanbul’dan Ankara’ya geçiş) ne ad verilir?

A) İkincil Başkent B) İleri Başkent (Forward Capital) C) İdari Bölge D) Kentsel Odak E) Çekirdek Bölge

Cevap: B Açıklama: İleri başkentler, genellikle bir bölgeyi canlandırmak veya jeopolitik tehditlerden (liman şehirlerinin saldırıya açık olması gibi) kaçmak için tercih edilir.