KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE ATMOSFERİK AFETLER DERS NOTLARI

Ünite 1: İklim Değişikliği ve Değişebilirliği Üzerine Temel Kavramlar Ders Notları

İklim değişikliği kavramını anlamak için öncelikle “iklim” ve “hava durumu” arasındaki zamansal farkı netleştirmek gerekir. Hava durumu, atmosferin belirli bir andaki durumunu ifade ederken; iklim, bu durumun en az 30 yıllık ortalamasını ve ekstrem değerlerini kapsar.

• İklim Değişebilirliği (Climate Variability): İklimin ortalama durumundaki kısa süreli (yıllık, on yıllık) dalgalanmaları ifade eder. El Niño veya La Niña gibi olaylar bu sınıfa girer.
• İklim Değişikliği (Climate Change): İklimin istatistiksel özelliklerinde (ortalama, standart sapma vb.) on yıllar veya daha uzun süren kalıcı değişimlerdir. Bu değişimler doğal süreçlerden kaynaklanabileceği gibi, insan faaliyetleri sonucunda (antropojenik) da gerçekleşebilir.
• Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC): İklim değişikliği konusundaki bilimsel verileri derleyen ve gelecek senaryoları hazırlayan en yetkili uluslararası kuruluştur. IPCC raporları, küresel ısınmanın insan kaynaklı olduğunu “kesin” bir dille ifade etmektedir.

---

Ünite 2: Atmosferin Bileşimi ve Enerji Dengesi Ders Notları

Dünyanın iklim sistemi, güneşten gelen enerji ile yerden yansıyan enerji arasındaki hassas bir denge üzerine kuruludur.

• Atmosferin Gaz Bileşimi: Atmosferin %78’i Azot (N2​), %21’i Oksijen (O2​) ve %0.9’u Argon’dur. Geriye kalan küçük payda ise su buharı (H2​O) ve karbondioksit (CO2​) gibi iklim üzerinde devasa etkisi olan sera gazları bulunur.
• Güneş Sabiti ve Radyasyon: Güneşten gelen enerji miktarı yaklaşık 1367W/m2’dir. Bu enerji kısa dalga boylu radyasyon olarak gelir.
• Albedo: Bir yüzeyin üzerine düşen güneş enerjisini yansıtma oranıdır. Küresel albedo ortalaması yaklaşık %30’dur.
  • Taze kar örtüsü: %80-90 (Yüksek albedo)
  • Okyanuslar ve Ormanlar: %5-15 (Düşük albedo – enerji emilimi fazla)
• Isı Dengesi Denklemi: Dünyanın ısınmaması veya soğumaması için şu dengenin korunması gerekir:Rgelen​=Ryansıyan​+Rc\c​ıkan​Eğer sera gazları nedeniyle yerden yansıyan uzun dalga boylu radyasyon (IR) atmosferde tutulursa, çıkan enerji azalır ve küresel sıcaklık artar (ΔT>0).

---

Ünite 3: Doğal İklim Salınımları ve Astronomik Nedenler Ders Notları

İklim, insan müdahalesi olmadan önce de devasa döngüler halinde değişmekteydi. Bu değişimlerin ana motoru Dünyanın güneş etrafındaki yörünge hareketleridir. Bunlara Milankovitch Döngüleri denir.

• Eksantrisite (Eccentricity): Dünyanın güneş etrafındaki yörüngesinin elipsleşmesi ve daireselleşmesi döngüsüdür. Periyodu yaklaşık 100.000 yıldır.
• Oblikite (Obliquity): Dünyanın eksen eğikliğinin 22.1∘ ile 24.5∘ arasında değişmesidir. Periyodu yaklaşık 41.000 yıldır. Eğiklik arttıkça kutup bölgelerine giden radyasyon artar, mevsimler belirginleşir.
• Presesyon (Precession): Dünyanın ekseninin bir topaç gibi yalpalamasıdır. Periyodu yaklaşık 21.000-23.000 yıldır.
• Güneş Lekeleri: Güneşin kendi aktivitesindeki 11 yıllık döngüler de iklim üzerinde küçük çaplı oynamalara neden olur.

---

Ünite 4: Antropojenik Sera Etkisi ve Küresel Isınma Mekanizması Ders Notları

Sanayi Devrimi’nden itibaren fosil yakıt kullanımıyla birlikte atmosferin kimyasal yapısı değişmiştir.

• Sera Gazları:
  • Karbondioksit (CO2​): En etkili sera gazıdır. Sanayi öncesi 280 ppm (milyonda bir parça) olan değer, günümüzde 415 ppm’i aşmıştır.
  • Metan (CH4​): CO2​’den hacimsel olarak azdır ancak ısı tutma kapasitesi 25 kat daha fazladır.
  • Azot Oksit (N2​O): Tarımsal faaliyetler sonucu yayılır.
• Pozitif Geri Besleme (Feedback): Buzul-Albedo etkileşimi buna en iyi örnektir. Sıcaklık artar → Buzullar erir → Albedo azalır (yüzey koyulaşır) → Daha fazla enerji emilir → Sıcaklık daha da artar.
• Sera Etkisi Mekanizması: Güneşten gelen kısa dalga radyasyon atmosferi geçer, yer ısınır ve uzun dalga radyasyon yayar. Sera gazları bu uzun dalga radyasyonu (ısıyı) hapsederek atmosferin alt katmanlarını ısıtır.

---

Ünite 5: Atmosferik Afetlerin Tanımı ve Risk Yönetimi Ders Notları

Hava olaylarının bir “afete” dönüşmesi için insan yaşamını ve ekonomisini olumsuz etkilemesi gerekir.

• Tehlike (Hazard) vs. Afet (Disaster): Çölde meydana gelen dev bir fırtına bir “tehlike”dir; ancak bir şehri vuran fırtına “afet”tir.
• Risk Formülü: Afet riski şu formülle tanımlanır:Risk=Tehlike×Maruziyet×Hassasiyet
• Atmosferik Afetlerin Sınıflandırılması:
  1. Meteorolojik: Fırtına, dolu, yıldırım.
  2. Klimatolojik: Kuraklık, çölleşme, ısı dalgaları.
  3. Hidrometeorolojik: Sel, taşkın, çığ.
• İklim Değişikliği Etkisi: Küresel ısınma, atmosferdeki enerji birikimini artırdığı için afetlerin hem sıklığı (frekansı) hem de şiddeti artmaktadır.

---

Ünite 6: Ekstrem Hava Olayları: Fırtınalar ve Kasırgalar Ders Notları

Atmosferdeki basınç farkları ve enerji transferi şiddetli hava olaylarını tetikler.

• Tropikal Siklonlar (Kasırga, Tayfun, Hurricane): Okyanus suyunun 26.5∘C üzerinde olduğu tropikal kuşakta oluşurlar. Merkezlerinde çok düşük basınç vardır.
  • Saffir-Simpson Ölçeği: Kasırgaları rüzgar hızına göre 1’den 5’e kadar sınıflandırır.
• Hortumlar (Tornado): Kümülonimbus bulutları içindeki şiddetli dikey rüzgarlar sonucu oluşurlar. Çapları küçüktür ancak yıkım güçleri çok yüksektir. Fujita Ölçeği ile değerlendirilirler.
• Fırtına Kabarması (Storm Surge): Kasırga kıyıya ulaştığında düşük basınç nedeniyle deniz seviyesinin aniden yükselerek karayı basmasıdır; kıyı afetlerinde en büyük can kaybı nedeni budur.

---

Ünite 7: Kuraklık ve Isı Dalgaları Ders Notları

Sessiz afetler olarak adlandırılan bu olaylar, uzun süreli ve geniş alanlı etkilere sahiptir.

• Kuraklık Türleri:
  1. Meteorolojik Kuraklık: Yağışların uzun süre ortalamanın altında kalması.
  2. Tarımsal Kuraklık: Toprakta bitkinin ihtiyacı olan nemin kalmaması.
  3. Hidrolojik Kuraklık: Yer altı suları, göller ve nehir seviyelerinin düşmesi.
• Isı Dalgaları (Heatwaves): Sıcaklığın yerel normların 5∘C üzerinde art arda en az 5 gün devam etmesidir. Özellikle yaşlılar ve kronik hastalar için ölümcül risk taşır.
• Kentsel Isı Adası Etkisi: Şehirlerdeki beton ve asfalt yüzeylerin ısıyı hapsetmesi sonucu, şehir merkezlerinin kırsal çevreye göre 2−10∘C daha sıcak olması durumudur. Küresel ısınma ile birleştiğinde bu etki şehir yaşamını tehdit etmektedir.

Ünite 8: İklim Modelleri ve Gelecek Senaryoları Ders Notları

İklim değişikliğinin gelecekteki seyrini tahmin etmek için bilim insanları karmaşık matematiksel modeller kullanır. Bu modeller, fizik yasalarını (termodinamik, akışkanlar dinamiği vb.) dijital ortama aktarır.

• Genel Dolaşım Modelleri (GCM): Atmosfer, okyanus, kara yüzeyi ve buzullar arasındaki etkileşimi üç boyutlu bir ızgara sistemi (grid) üzerinde çözen en kapsamlı modellerdir.
• RCP Senaryoları (Representative Concentration Pathways): IPCC 5. Değerlendirme Raporu’nda kullanılan “Temsili Konsantrasyon Yolları”dır. Atmosferdeki radyoaktif zorlamanın (metrekare başına watt cinsinden enerji birikimi) 2100 yılındaki değerini ifade eder:
  • RCP 2.6: Agresif emisyon kesintisi içeren, küresel ısınmayı 2∘C altında tutmayı hedefleyen iyimser senaryo.
  • RCP 8.5: “İşler her zamanki gibi” (business as usual) devam ederse karşılaşılacak, emisyonların artmaya devam ettiği kötümser senaryo.
• SSP Senaryoları (Shared Socioeconomic Pathways): Sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyine (nüfus, teknoloji, politika) göre hazırlanan yeni nesil senaryolardır.

---

Ünite 9: Su Kaynakları ve Okyanuslar Üzerindeki Etkiler Ders Notları

Hidrolojik döngüdeki değişimler, iklim değişikliğinin en hissedilir sonuçlarındandır.

• Deniz Seviyesi Yükselmesi: İki ana nedene dayanır:
  1. Termal Genleşme: Isınan suyun hacminin artması.
  2. Kriyosfer Erimesi: Grönland, Antarktika ve dağ buzullarının eriyerek okyanuslara karışması.
• Okyanus Asitlenmesi: Atmosferdeki fazla CO2​ okyanuslar tarafından emilir. Su ile reaksiyona giren karbondioksit, karbonik asit oluşturarak deniz suyunun pH değerini düşürür:CO2​+H2​O→H2​CO3​→H++HCO3−​Bu durum, kalsiyum karbonat yapılı kabuklu deniz canlılarının ve mercan resiflerinin yok olmasına neden olur.
• Hidrolojik Şiddetlenme: “Islak yerlerin daha ıslak, kuru yerlerin daha kuru” olması prensibidir. Buharlaşmanın artması, ekstrem sağanakları ve sel riskini artırırken, diğer bölgelerde toprak nemini azaltarak şiddetli kuraklıklara yol açar.

---

Ünite 10: Tarım, Gıda Güvenliği ve Ekosistemler Ders Notları

Sıcaklık ve yağış rejimindeki değişimler, biyolojik üretkenliği ve türlerin dağılımını kökten değiştirir.

• Fenolojik Kaymalar: Bitkilerin çiçek açma, hayvanların göç etme veya üreme zamanlarının değişmesidir. Bu durum, bitki ve polen yayıcı (arılar vb.) arasındaki senkronizasyonun bozulmasına (mismatch) yol açar.
• Tarımsal Verimlilik: Orta ve yüksek enlemlerde yetişme süresi uzayabilirken, Türkiye’nin de dahil olduğu subtropikal kuşakta su stresi ve aşırı sıcaklar nedeniyle tarımsal verim düşmektedir.
• Biyoçeşitlilik Kaybı: İklim kuşakları kutuplara ve yükseklere doğru kaymaktadır. Bu hıza ayak uyduramayan türler nesli tükenme tehlikesiyle (Altıncı Büyük Yok Oluş) karşı karşıyadır. Mercanların beyazlaması (bleaching) bu sürecin en dramatik göstergesidir.

---

Ünite 11: İnsan Sağlığı ve Yerleşmeler Üzerindeki Etkiler Ders Notları

İklim değişikliği doğrudan ve dolaylı yollarla insan refahını tehdit eder.

• Vektörel Hastalıklar: Sıcaklık artışı; sıtma, dang humması ve Batı Nil virüsü gibi hastalıkları taşıyan sivrisinek ve kenelerin yayılış alanlarını kuzeye doğru genişletir.
• Isı Stresi: Özellikle “nemli sıcaklık” (wet-bulb temperature) değerlerinin insan fizyolojisinin sınırlarını zorlaması, yaşlılar ve dışarıda çalışanlar için ölümcül risk oluşturur.
• İklim Göçleri: Deniz seviyesi yükselmesi nedeniyle kıyı şehirlerinin (Örn: Cakarta, Miami, İskenderiye) ve kuraklık nedeniyle verimsizleşen kırsal alanların terk edilmesiyle milyonlarca insan “iklim mültecisi” durumuna düşecektir.
• Altyapı Kırılganlığı: Aşırı hava olayları; enerji nakil hatlarını, ulaşım ağlarını ve kanalizasyon sistemlerini (taşkınlar nedeniyle) devre dışı bırakabilir.

---

Ünite 12: Uluslararası İklim Politikaları ve Sözleşmeler Ders Notları

Küresel bir sorun olan iklim değişikliği, küresel ölçekte hukuki ve siyasi iş birliği gerektirir.

• BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC – 1992): İklim değişikliğiyle mücadelenin temel anayasasıdır. Her yıl düzenlenen COP (Taraflar Konferansı) toplantıları bu sözleşmeye dayanır.
• Kyoto Protokolü (1997): Gelişmiş ülkelere emisyon azaltım yükümlülüğü getiren ilk yasal belgedir. Esneklik Mekanizmaları (Karbon ticareti gibi) ile piyasa temelli çözümler sunmuştur.
• Paris Anlaşması (2015): Küresel ısınmayı sanayi öncesi döneme göre 2∘C’nin altında, mümkünse 1.5∘C ile sınırlandırmayı hedefleyen tarihi bir dönüm noktasıdır.
• Ulusal Katkı Beyanları (NDC): Paris Anlaşması kapsamında her ülkenin kendi emisyon azaltım hedeflerini belirlediği taahhüt belgeleridir.

---

Ünite 13: Azaltım (Mitigasyon) Stratejileri Ders Notları

Azaltım, atmosferdeki sera gazı konsantrasyonunu düşürmeye yönelik her türlü faaliyeti kapsar.

• Enerji Dönüşümü: Kömür, petrol ve doğal gaz gibi fosil yakıtlardan; güneş, rüzgar, jeotermal ve biyokütle gibi yenilenebilir enerji kaynaklarına geçiş.
• Enerji Verimliliği: Sanayide, binalarda (yalıtım) ve ulaşımda daha az enerjiyle daha fazla iş yapılması.
• Karbon Yakalama ve Depolama (CCS): Sanayi tesislerinden çıkan CO2​’in atmosfere karışmadan yakalanıp yer altına enjekte edilmesi teknolojisidir.
• Yutak Alanların Artırılması: Ormanlaştırma faaliyetleri ve toprak yönetiminin iyileştirilmesiyle karbonun biyolojik sistemlerde hapsedilmesi.

---

Ünite 14: Uyum (Adaptasyon) ve Dayanıklılık Ders Notları

Atmosferde biriken sera gazları nedeniyle iklimde belirli bir miktar değişim kaçınılmazdır. Uyum, bu değişimin etkilerine karşı hazırlıklı olmaktır.

• Erken Uyarı Sistemleri: Sel, fırtına ve ısı dalgaları öncesinde halkın uyarılmasını sağlayan meteorolojik takip sistemlerinin kurulması.
• İklim Dirençli Tarım: Kuraklığa dayanıklı tohum çeşitlerinin kullanılması ve damla sulama gibi su tasarrufu sağlayan yöntemlerin yaygınlaştırılması.
• Kentsel Uyum: Şehirlerdeki beton yüzeylerin azaltılması, “yeşil çatılar” ve “sünger şehir” modelleriyle sel sularının yönetilmesi.
• Dayanıklılık (Resilience): Bir toplumun veya ekosistemin, iklim şokları karşısında işlevini yitirmeden kendini toparlayabilme kapasitesidir. Sosyal güvenlik ağlarının ve sigorta sistemlerinin geliştirilmesi bu kapsamdadır.

KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE ATMOSFERİK AFETLER KAPSAMLI DENEME SINAVI

1. Bir bölgede hava olaylarının en az 30-50 yıllık ortalama durumunu ve bu değerlerden sapmaları ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hava Durumu B) İklim C) Meteoroloji D) Sinoptik Harita E) Mikroklima

Cevap: B Açıklama: Hava durumu anlık ve dar alanlıdır; iklim ise uzun süreli istatistiksel verilerin ortalamasını temsil eder.

---

2. Yer kürenin güneşten gelen kısa dalga boylu ışınları geçirmesi, ancak yerden yansıyan uzun dalga boylu radyasyonu (ısıyı) atmosferdeki gazlar aracılığıyla hapsetmesi sürecine ne ad verilir?

A) Albedo Etkisi B) Sera Etkisi C) Adveksiyon D) Isı Adası E) Ozon Delinmesi

Cevap: B Açıklama: Bu doğal süreç sayesinde dünya yaşanabilir bir sıcaklıktadır. Ancak gaz birikimi arttıkça “küresel ısınma” meydana gelir.

---

3. Dünyanın güneş etrafındaki yörüngesinin yaklaşık 100.000 yıllık periyotlarla dairesellikten elipse doğru değişmesi olayına ne ad verilir?

A) Presesyon B) Oblikite C) Eksantrisite D) Nutasyon E) Deklinasyon

Cevap: C Açıklama: Milankovitch döngülerinden biri olan Eksantrisite, yörünge şeklinin değişmesidir ve buzul dönemlerini tetikleyen temel astronomik nedenlerdendir.

---

4. Buzulların erimesiyle koyu renkli yüzeylerin (deniz veya kara) ortaya çıkması ve bu yüzeylerin daha fazla güneş enerjisi emerek sıcaklığı daha da artırması durumu hangi kavrama örnektir?

A) Negatif Geri Besleme B) Karbon Yutağı C) Pozitif Geri Besleme D) Radyoaktif Zorlama E) Albedo Artışı

Cevap: C Açıklama: Bir sürecin kendi sonucunu hızlandırması ve sistemi ilk durumdan uzaklaştırması “Pozitif Geri Besleme”dir.

---

5. Bir yüzeyin üzerine düşen güneş ışığını yansıtma oranına “Albedo” denir. Aşağıdaki yüzeylerden hangisinin albedosu en yüksektir?

A) Nemli Toprak B) İğne Yapraklı Orman C) Taze Kar D) Okyanus Yüzeyi E) Asfalt Yol

Cevap: C Açıklama: Taze kar, üzerine düşen güneş ışığının %80-90’ını yansıttığı için en yüksek albedo değerine sahiptir.

---

6. Kasırgaların (Tropikal Siklonlar) rüzgar hızına göre şiddetini ölçen ve 1’den 5’e kadar sınıflandıran ölçek aşağıdakilerden hangisidir?

A) Richter Ölçeği B) Fujita Ölçeği C) Saffir-Simpson Ölçeği D) Beaufort Ölçeği E) Mercalli Ölçeği

Cevap: C Açıklama: Saffir-Simpson kasırgalar için, Fujita ise hortumlar (tornado) için kullanılır.

---

7. Okyanusların atmosferdeki fazla karbondioksiti (CO2​) emmesi sonucu deniz suyu pH değerinin düşmesi ve kalsiyum yapılı canlıların zarar görmesi sürecine ne ad verilir?

A) Ötrofikasyon B) Okyanus Asitlenmesi C) Termal Genleşme D) Termoklin Bozulması E) Tuzluluk Artışı

Cevap: B Açıklama: Emilen CO2​ suyla tepkimeye girerek karbonik aside dönüşür, bu da suyun asitlik derecesini artırır.

---

8. IPCC (Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli) raporlarında kullanılan, radyoaktif zorlama miktarına göre 2100 yılındaki emisyon yollarını ifade eden senaryo grubuna ne ad verilir?

A) SSP Senaryoları B) RCP Senaryoları C) Kyoto Senaryoları D) Paris Hedefleri E) Enlem Senaryoları

Cevap: B Açıklama: RCP (Representative Concentration Pathways), gelecekteki enerji birikimine göre hazırlanan temsilî konsantrasyon yollarıdır.

---

9. 2015 yılında imzalanan ve küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme göre 2°C’nin altında, mümkünse 1.5°C seviyesinde tutmayı hedefleyen uluslararası anlaşma hangisidir?

A) Kyoto Protokolü B) Montreal Protokolü C) Paris Anlaşması D) Rio Sözleşmesi E) Stockholm Bildirgesi

Cevap: C Açıklama: Paris Anlaşması, iklim değişikliğiyle mücadelede ülkelerin “Ulusal Katkı Beyanları” (NDC) ile katıldığı en güncel yasal zemindir.

---

10. Şehirlerdeki beton ve asfalt yüzeylerin gün boyu ısıyı hapsetmesi sonucu, şehir merkezlerinin çevrelerine göre çok daha sıcak kalması olayına ne ad verilir?

A) Isı Dalgası B) Sera Etkisi C) Kentsel Isı Adası D) Albedo Kaybı E) Termal İnversiyon

Cevap: C Açıklama: Şehirleşme ve yeşil alan azlığı, kentsel ısı adası etkisini artırarak hava kirliliğini ve enerji tüketimini de olumsuz etkiler.

---

11. Atmosferdeki sera gazı salımlarının durdurulması veya yutak alanların artırılması yoluyla küresel ısınmanın nedenini ortadan kaldırmaya yönelik faaliyetlere ne ad verilir?

A) Adaptasyon (Uyum) B) Mitigasyon (Azaltım) C) Rezilyans (Dayanıklılık) D) Rehabilitasyon E) Restorasyon

Cevap: B Açıklama: Azaltım (Mitigasyon) nedenlere, Adaptasyon (Uyum) ise sonuçlara odaklanır.

---

12. Bir bölgede yağışların uzun süre ortalama değerlerin altında kalmasıyla başlayan süreç aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tarımsal Kuraklık B) Hidrolojik Kuraklık C) Meteorolojik Kuraklık D) Hidrografik Afet E) Sosyo-Ekonomik Kuraklık

Cevap: C Açıklama: Kuraklık önce meteorolojik olarak (yağış eksikliği) başlar, ardından tarımsal ve hidrolojik seviyelere ulaşır.

---

13. Sanayi tesislerinden çıkan karbondioksitin atmosfere karışmadan yakalanıp yer altındaki uygun formasyonlara enjekte edilmesi teknolojisi hangisidir?

A) Fotovoltaik Sistemler B) Jeotermal Enerji C) Karbon Yakalama ve Depolama (CCS) D) Nükleer Füzyon E) Hidrojen Yakıtı

Cevap: C Açıklama: CCS teknolojisi, mevcut fosil yakıt tesislerinin emisyonlarını sıfıra yakın seviyeye indirmeyi hedefleyen bir azaltım stratejisidir.

---

14. Dünyanın eksen eğikliğinin (22.1∘ – 24.5∘) değişmesi mevsimsel zıtlıkları nasıl etkiler?

A) Eğiklik azaldıkça mevsimler belirginleşir. B) Eğiklik arttıkça mevsimler arası sıcaklık farkı artar. C) Eğiklik değişiminin mevsimler üzerinde etkisi yoktur. D) Eğiklik arttıkça kutuplara giden enerji azalır. E) Eğiklik sadece gece-gündüz süresini değiştirir.

Cevap: B Açıklama: Eksen eğikliği (Oblikite) arttıkça yüksek enlemler yazın daha fazla, kışın daha az enerji alır; bu da mevsimsel farkı artırır.

---

15. Deniz seviyesi yükselmesinin en temel iki fiziksel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yağış artışı ve Buharlaşma azalışı B) Termal genleşme ve Buzul erimesi C) Okyanus akıntıları ve Gel-git olayları D) Levha tektoniği ve Erozyon E) Karasal su depolama ve Nehir debisi artışı

Cevap: B Açıklama: Isınan suyun hacminin büyümesi (termal genleşme) ve karalardaki buzul kütlelerinin (Grönland, Antarktika vb.) okyanusa karışması deniz seviyesini yükselten ana unsurlardır.