Bilimsel Araştırma Teknikleri 2025 Bütünleme
Bu bütünleme sınavı; bilimsel araştırma sürecinde kullanılan veri toplama araçlarının (anket, ölçek) tasarımı, geçerlik ve güvenirlik analiz yöntemleri (Cronbach Alfa, faktör analizi), örnekleme hataları, değişken türleri (bağımlı, bağımsız) ve raporlama kuralları (alıntılama, kaynak gösterme) konularını kapsamaktadır.
Sonuçlar
#1. II. Eğer 40 kelimeden az ise (yaklaşık üç satır ya da daha kısa) alıntı metin içerisinde ve tırnak işaretleri içinde gösterilir. III. Özgün kaynaktan cümle ya da söz öbeklerinin çıkarılması durumunda ise çıkarmanın yapıldığı yere üç nokta (…) konur. IV. Eğer 40 kelimeden fazla ise (yaklaşık üç satırdan daha uzun) alıntı sıkıştırılmış paragraf ve blok biçiminde soldan içeride olacak şekilde yazılır. Doğrudan alıntılama ile ilgili yukarıda verilen ifadelerden hangileri doğrudur?
#2. Doldurulan her bir anket formu (gözlem ve diğer formlar için de geçerli) ayrı ayrı incelenerek her bir görüşmenin doğruluğu ve tam olma durumu gözden geçirildikten sonra verilerin kodlamaya hazır hâle getirilmesi işlemine ne ad verilmektedir?
#3. Aşağıdakilerden hangisi yaygın kullanılan geçerlik türlerinden biri değildir?
#4. Aşağıdakilerden hangisinde ölçüm seviyeleri ile değişken türleri doğru eşleştirilmiştir?
#5. I. Alan uzmanları tarafından sorular incelenebilir. II. Aynı yapıyı ölçtüğü bilinen başka bir test ile elde edilen sonuçlar arasındaki korelasyon hesaplanabilir. III. Testin ölçtüğü yapı veya yapıları ortaya çıkaran faktör analizi yapılabilir. IV. Cronbach alfa sonuçları incelenebilir. Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri yapı geçerliğinin değerlendirilmesi için yapılabilecekler arasında yer alır?
#6. Aşağıdakilerden hangisi bazı raporlarda aranan konuların kolaylıkla bulunabilmesi için hazırlanan her kelimenin yer aldığı sayfayı gösteren bir düzenlemedir?
#7. I. Soru içeriği II. Anketin konuya uygunluğu ve dili III. Hipotezlerin test edilmesi IV. Soru yerleşimi Yukarıda verilenlerden hangisi veya hangileri anket tasarımı ve oluşum aşamaları arasında yer alır?
#8. Aşağıdakilerden hangisi kayıp değerleri (eksik cevaplar) düzeltme yöntemlerinden biri değildir?
#9. Aşağıdakilerden hangisi tekli ölçeklerden biri değildir?
#10. Hedef anakütlenin belirli üyeleri örnekte bulunmadığı zaman ortaya çıkan hataya ne ad verilmektedir?
#11. Aşağıdakilerden hangisi örnekleme sürecinin aşamalarından biri değildir?
#12. Aşağıdakilerden hangisi birincil verinin avantajları arasında yer almaz?
#13. I. Çözülebilir ve görgül yollarla incelenebilir olma II. Önemli olma III. Yenilik getirici olma IV. Genellenebilir olma İyi bir araştırma problemi için yukarıda yer alan ölçütlerden hangisi ya da hangileri asgari olarak karşılanmalıdır?
#14. Aşağıdakilerden hangisi kalitatif araştırmanın sınırlılıklarından biri değildir?
#15. Aşağıdakilerden hangisi araştırmalarda değişimin beklendiği araştırma konusu olan değişkenlerin genel adıdır?
#16. Ölçme birimi miktarı değişiklik göstermeyen hatalara ne ad verilmektedir?
#17. Bir ankette tüm mümkün cevapların önceden belirlendiği soru türüne ne ad verilir?
#18. Türkiye’de bilim etiği konusunda son yıllarda önemli ve etkin çalışmalar yapan ve 14 Aralık 2001 tarihinde bilim etiği temel ilkelerini yayınlayan kurum aşağıdakilerden hangisidir?
#19. Telif hakları ihlalleri ……. tarafından takip edilir. Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
#20. ….. veri toplama ve araştırma projesinin aşamalarının analizine yol gösteren plandır. Toplanacak bilginin tipini veri kaynaklarını ve veri toplama sürecini belirleyen çatıdır. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
Bilimsel Araştırma Teknikleri Çalışma Rehberi
Bu çalışma rehberi, bilimsel araştırma süreçleri, veri toplama teknikleri, etik kurallar ve raporlama standartları üzerine temel kavramları ve yöntemleri kapsamaktadır. Belge, akademik araştırmalarda karşılaşılan metodolojik yaklaşımları ve uygulama esaslarını anlamaya yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır.
Bölüm 1: Kısa Cevaplı Bilgi Yarışması
Aşağıdaki soruları metinde verilen bilgilere dayanarak yanıtlayınız. Her yanıt 2-3 cümleden oluşmalıdır.
- Doğrudan alıntılama yaparken 40 kelimeden uzun olan alıntılar nasıl biçimlendirilmelidir?
- Verilerin düzenlenmesi (editing) süreci hangi adımları kapsar ve ne amaçla yapılır?
- Yapı geçerliğini değerlendirmek için hangi bilimsel yöntemler kullanılabilir?
- Bilimsel raporlarda yer alan “dizin” bölümünün işlevi nedir?
- Anket tasarımı ve oluşum aşamalarında dikkat edilmesi gereken temel unsurlar nelerdir?
- Bir araştırmada eksik cevapları (kayıp değerleri) düzeltmek için başvurulan yöntemlerden üçünü belirtiniz.
- Örnekleme sürecinde “kapsam dışı hata” hangi durumlarda ortaya çıkar?
- Birincil verilerin ikincil verilere göre sağladığı temel avantajlar nelerdir?
- Kalitatif (nitel) araştırmaların araştırmacı ve örneklem açısından sınırlılıkları nelerdir?
- Türkiye’de bilim etiği ilkelerinin kurumsallaşması konusunda hangi kurum, ne zaman önemli bir adım atmıştır?
——————————————————————————–
Bölüm 2: Cevap Anahtarı
- Cevap: 40 kelimeden fazla olan (yaklaşık üç satırdan uzun) doğrudan alıntılar, sıkıştırılmış bir paragraf halinde ve blok biçiminde yazılmalıdır. Bu alıntılar metnin ana gövdesinden ayırt edilecek şekilde soldan içeriden başlatılarak düzenlenir.
- Cevap: Doldurulan anket, gözlem veya diğer formların her birinin ayrı ayrı incelenerek doğruluk ve tamlık durumunun gözden geçirilmesi işlemidir. Bu sürecin temel amacı, toplanan ham verileri kodlamaya hazır ve hatasız bir hale getirmektir.
- Cevap: Yapı geçerliğini belirlemek için alan uzmanlarının incelemesine başvurulabilir veya faktör analizi yöntemi uygulanabilir. Ayrıca, aynı yapıyı ölçtüğü bilinen başka testlerle korelasyon hesaplaması yapılabilir veya Cronbach alfa sonuçları incelenebilir.
- Cevap: Dizin, bilimsel raporlarda aranan konuların veya kavramların kolaylıkla bulunabilmesi için hazırlanan bir listedir. Bu düzenleme, her kelimenin veya kavramın metin içerisinde yer aldığı sayfa numarasını göstererek okuyucuya rehberlik eder.
- Cevap: Anket tasarımında soru içeriğinin belirlenmesi, anketin konuya uygunluğu ve dilinin ayarlanması ile soruların kağıt üzerindeki yerleşimi kritik aşamalardır. Bu unsurlar, toplanacak verilerin niteliğini ve katılımcıların soruları doğru anlama düzeyini doğrudan etkiler.
- Cevap: Kayıp değerleri düzeltmek için ikili silme, nötr değer verme veya emsal cevap verme gibi yöntemler kullanılabilir. Ayrıca araştırmacı, verinin niteliğine göre örneği tamamen silme yoluna da gidebilir.
- Cevap: Kapsam dışı hata, hedef ana kütlenin belirli üyelerinin seçilen örneklemde temsil edilmemesi veya bulunmaması durumunda oluşur. Bu hata türü, örneklemin evreni tam olarak yansıtmamasına neden olan bir eksikliktir.
- Cevap: Birincil veriler bizzat araştırmacı tarafından güncel ihtiyaçlara ve özel amaçlara göre toplandığı için daha güvenilirdir ve eski olma olasılığı düşüktür. Bu veriler, araştırma sorularına doğrudan ve tam cevap verme kapasitesine sahiptir.
- Cevap: Kalitatif araştırmaların başarısı, araştırmacının ve moderatörün yeteneğine sıkı sıkıya bağlıdır ve elde edilen veriler küçük örneklem gruplarına göre değişkenlik gösterebilir. Ayrıca, serbest akışlı tartışmalar araştırmayı beklenmedik yönlere çekebileceğinden standartlaştırma zordur.
- Cevap: Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA), Türkiye’de bilim etiği konusunda etkin çalışmalar yürüten temel kurumdur. Kurum, 14 Aralık 2001 tarihinde bilim etiği temel ilkelerini yayınlayarak bu alandaki standartları belirlemiştir.
——————————————————————————–
Bölüm 3: Deneme (Essay) Formatında Sorular
Aşağıdaki sorular, kaynak metindeki bilgileri sentezlemeniz ve derinlemesine düşünmeniz için tasarlanmıştır.
- Araştırma tasarımı kavramını tanımlayarak, bir araştırma projesinin aşamalarında oynadığı “yol gösterici plan” rolünü analiz ediniz.
- Bilimsel bir araştırma probleminin “iyi” bir problem olarak nitelendirilebilmesi için karşılaması gereken asgari ölçütleri ve bu ölçütlerin araştırmanın genellenebilirliği üzerindeki etkisini tartışınız.
- Ölçmede hata türlerini (sabit, sistematik, tesadüfi vb.) karşılaştırarak, ölçme birimi miktarı değişmeyen hataların araştırmanın güvenilirliği üzerindeki etkilerini değerlendiriniz.
- Örnekleme sürecinin temel aşamalarını ana kütle tanımından başlayarak açıklayınız ve veri analizinin neden bu sürecin bir parçası olmadığını gerekçelendiriniz.
- Bir ankette “yapısal sorular” ile “yapısal olmayan sorular” arasındaki temel farkları, cevap seçeneklerinin önceden belirlenmesi ve veri işleme kolaylığı açısından irdeleyiniz.
——————————————————————————–
Bölüm 4: Temel Kavramlar Sözlüğü
- Araştırma Tasarımı: Veri toplama ve araştırma projesinin analizine yol gösteren, toplanacak bilginin tipini ve kaynaklarını belirleyen genel plandır.
- Bağımlı Değişken: Bir araştırmada değişimin gözlendiği ve diğer değişkenlerin etkisinin üzerinde ölçüldüğü temel değişkendir.
- Dizin: Raporlarda aranan kelime veya konuların hangi sayfada olduğunu gösteren alfabetik listedir.
- Doğrudan Alıntı: Özgün kaynaktaki ifadelerin hiçbir değişiklik yapılmadan, tırnak içinde veya blok halinde aynen aktarılmasıdır.
- Kapsam Dışı Hata: Örneklem seçilirken hedef evrendeki bazı birimlerin dışarıda kalması sonucu oluşan hatadır.
- Örnekleme: Araştırılmak istenen ana kütleyi temsil edecek uygun bir alt grubun saptanması ve seçilmesi sürecidir.
- Sabit Hata: Ölçümden ölçüme miktarı değişmeyen, her ölçümde aynı yönde ve aynı miktarda ortaya çıkan hatadır.
- TÜBA: 2001 yılında bilim etiği ilkelerini yayınlayan, Türkiye’deki bilimsel standartları takip eden akademi kuruluşu.
- Yapı Geçerliği: Bir ölçme aracının ölçmek istediği soyut kavramı veya yapıyı ne derece doğru ölçebildiğinin göstergesidir.
- Yapısal Sorular: Cevap şıklarının ve tüm mümkün seçeneklerin önceden belirlenip katılımcıya sunulduğu soru türüdür.