Türkiye Fiziki Coğrafyası Çalışma Rehberi

Bu çalışma rehberi, Türkiye’nin fiziki coğrafyasına dair toprak türleri, bitki örtüsü, iklim özellikleri, hidrografya ve jeomorfoloji konularını kapsayan kaynak metinlere dayalı olarak hazırlanmıştır.

Bölüm 1: Kısa Cevaplı Bilgi Yarışması

Aşağıdaki soruları kaynak metinde verilen bilgilere dayanarak 2-3 cümle ile yanıtlayınız.

1. Dağlık alanların yamaçlarından taşınan materyallerin eteklerde birikmesiyle oluşan toprak türünün adı ve temel özelliği nedir?
2. Karadeniz kıyı kuşağında baskın olan ağaç türlerinden dört tanesini belirtiniz.
3. Kış mevsiminde Türkiye’yi kuzeyden etkileyerek sıcaklıkların düşmesine neden olan hava kütlesi hangisidir?
4. Toprak altı sıcaklıklarını etkileyen temel çevresel faktörler nelerdir?
5. Türkiye’den doğup Basra Körfezi’ne dökülen önemli akarsuyumuz hangisidir?
6. Türkiye denizleri arasında ekonomik açıdan en fazla balık türü çeşitliliğine sahip olan deniz hangisidir?
7. İç Anadolu’nun güneyindeki kurak ve alçak havzalarda (Konya, Ereğli ovaları gibi) yaygın olarak görülen toprak tipi hangisidir?
8. Bir bölgedeki nem durumu ile bitki türleri (hidrofit ve kserofit) arasındaki ilişkiyi kısmen açıklayınız.
9. Yükseltinin yağış miktarı üzerindeki etkisini Bursa ve Uludağ örneği üzerinden verilerle açıklayınız.
10. Gelecekte beklenen 2°C’lik sıcaklık artışının Türkiye’deki iklim bölgeleri ve cephe hareketleri üzerindeki muhtemel etkisi ne olacaktır?

——————————————————————————–

Bölüm 2: Cevap Anahtarı

1. Cevap: Bu süreçle oluşan toprak türü Kollüvyal topraktır. Dağlık alanlarda yamaç boyunca taşınan aşınmış materyallerin, eğimin azaldığı dağ eteklerinde birikmesiyle meydana gelirler.
2. Cevap: Karadeniz kıyı kuşağının karakteristik ağaç türleri arasında Kayın, Dişbudak, Titrek kavak, Ihlamur, Göknar ve Kestane yer almaktadır. Kızılçam ise bu kuşağın karakteristik bir türü değildir.
3. Cevap: Türkiye üzerine kış mevsiminde kuzeyden sokulan soğuk hava kütlesi Polar hava kütlesidir. Bu kütle, kış şartlarının sertleşmesinde ve sıcaklıkların düşmesinde belirleyici rol oynar.
4. Cevap: Toprak altı sıcaklıklarını etkileyen faktörler arasında toprağın yapısı, bitki örtüsü, yükselti ve güneş radyasyonunun şiddeti bulunmaktadır. Rüzgâr, toprak altı sıcaklıklarını doğrudan etkileyen bir faktör olarak kabul edilmez.
5. Cevap: Kaynak verilerine göre Türkiye’deki akarsulardan Fırat nehri Basra Körfezi’ne boşalmaktadır. Diğer seçeneklerdeki Seyhan, Ceyhan, Aksu ve Kızılırmak farklı denizlere veya havzalara dökülür.
6. Cevap: Balıkçılık ve deniz ürünleri açısından, tür çeşitliliği bakımından Türkiye’nin en zengin denizi Akdeniz‘dir. Ekonomik türlerin dağılımında tür sayısı bakımından diğer denizlere göre öndedir.
7. Cevap: Bu bölgelerde, özellikle yıllık yağış miktarının 300 mm’nin altında olduğu sahalarda Step toprakları(bozkır toprakları) hakimdir. Bu topraklar kurak ve yarı kurak iklim bölgelerinin karakteristik özelliğidir.
8. Cevap: Bağıl nemin yüksek olduğu kıyı bölgelerinde suya ihtiyaç duyan hidrofit bitkiler daha yoğun görülürken, nemin düşük olduğu iç bölgelerde kurakçıl özellik gösteren kserofit bitkiler yoğunlaşmaktadır.
9. Cevap: Yükselti arttıkça yağış miktarı da artmaktadır. Örneğin, 100 m yükseltideki Bursa’da yıllık yağış 674 mm iken, 1878 m yükseltideki Uludağ’da bu miktar 1453 mm’ye çıkmaktadır; bu da her 100 metrede yaklaşık 43 mm’lik bir artışa tekabül eder.
10. Cevap: Sıcaklık artışı durumunda Akdeniz iklim bölgesini etkileyen cephelerin günümüzdeki yerinden daha kuzeye doğru ilerlemesi beklenmektedir. Ayrıca Akdeniz iklim koşullarının Ege ve Marmara bölgelerini daha fazla etkisi altına alacağı öngörülmektedir.

——————————————————————————–

Bölüm 3: Kompozisyon (Deneme) Soruları

Aşağıdaki sorular, konuyu derinlemesine analiz etmeniz için hazırlanmıştır. Cevaplar kaynak metindeki bilgilerle desteklenmelidir.

1. Türkiye’nin yağış dağılışındaki bölgesel ve mevsimsel farklılıkları, siklonlar ve fiziki coğrafya şartları ekseninde değerlendiriniz.
2. Bulutluluk oranının güneş radyasyonu ve gece-gündüz sıcaklık farkları üzerindeki etkisini, Türkiye’den bölgesel örnekler vererek açıklayınız.
3. Türkiye’deki göl oluşumlarını “tektonik kökenli” ve “heyelan set” gölleri ayrımı üzerinden, Tortum, Beyşehir ve Manyas gibi örnekleri kullanarak karşılaştırınız.
4. Türkiye’nin bitki coğrafyasında “nemcil karakterli” bitkilerin ideal yetişme ortamlarını (Istranca Dağları gibi mevkiler üzerinden) ve orman türlerinin (kuru ormanlar vs. nemli ormanlar) dağılışını etkileyen faktörleri tartışınız.
5. İklim değişikliği senaryolarının Türkiye’nin farklı coğrafi bölgelerindeki (Karadeniz, Doğu Anadolu, Akdeniz) yağış tipleri ve nem durumu üzerindeki olası etkilerini analiz ediniz.

——————————————————————————–

Bölüm 4: Temel Kavramlar Sözlüğü