TÜRK DİLİ I DERS NOTLARI

---

Ünite 1: İletişim Üzerine

İletişim, insan varlığının ve toplumsal düzenin temel taşıdır. Bireylerin çevresini anlamlandırması, duygularını aktarması ve ortak bir yaşam kurabilmesi ancak iletişimle mümkündür. İletişim, sadece bir bilgi aktarımı değil, anlamın paylaşılması sürecidir.

İletişimin Temel Ögeleri: İletişimin gerçekleşebilmesi için bir döngünün tamamlanması gerekir. Bu döngü şu temel yapı taşlarından oluşur:

• Kaynak (Gönderici): İletişimi başlatan, mesajı tasarlayan ve kodlayan kişidir. Kaynağın inanılırlığı ve kodlama becerisi iletişimin başarısını doğrudan etkiler.
• Mesaj (İleti): Aktarılmak istenen düşünce, duygu veya bilginin sembolleşmiş halidir. Mesajın açık ve anlaşılır olması, alıcının zihninde doğru karşılığı bulması için şarttır.
• Kanal (Araç): Mesajın göndericiden alıcıya ulaştığı fiziksel yoldur. Ses dalgaları, yazı, görsel işaretler veya teknolojik araçlar (telefon, internet) birer kanaldır.
• Alıcı (Hedef): Mesajın ulaştığı, mesajı çözen ve yorumlayan birimdir. Alıcının kültürel birikimi ve o anki psikolojik durumu mesajı algılama biçimini değiştirir.
• Dönüt (Geri Bildirim): Alıcının mesaja verdiği tepkidir. Bu öge, iletişimin tek yönlü bir bilgi aktarımı olmaktan çıkıp çift yönlü bir etkileşime dönüşmesini sağlar.
• Gürültü: İletişim sürecini bozan, mesajın eksik veya yanlış iletilmesine neden olan her türlü engeldir. Ortamdaki fiziksel seslerin yanı sıra, kişilerin önyargıları (psikolojik gürültü) veya dil yetersizlikleri (semantik gürültü) de bu kapsamdadır.

İletişim Türleri: İletişim; kullanılan araçlara göre sözlü, yazılı ve sözsüz olarak ayrılır. Sözsüz iletişimde jestler, mimikler, giyim kuşam ve kişiler arasındaki fiziksel mesafe (proksemi) büyük önem taşır. Çoğu zaman bir bakış, binlerce kelimeden daha etkili bir mesaj iletebilir.

---

Ünite 2: Dil Üzerine

Dil, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan en gelişmiş ve karmaşık sistemdir. Kendi içerisinde kuralları olan, canlı bir varlık gibi değişen ve gelişen bir “göstergeler dizgesi”dir. Dil, sadece bir iletişim aracı değil, aynı zamanda düşüncenin evi ve kültürün taşıyıcısıdır.

Dilin Beyindeki İşleyişi: İnsan beyni, dili işlemek için özelleşmiş alanlara sahiptir. Dil becerisi biyolojik bir temele dayanır:

• Wernicke Alanı: Beynin sol temporal lobunda yer alır ve dilin anlamlandırılmasından sorumludur. Bu bölgedeki hasarlar, kişinin akıcı konuşmasına rağmen anlamsız cümleler kurmasına neden olur.
• Broca Alanı: Sol frontal lobda bulunur ve konuşmanın üretilmesi, gramer kurallarının uygulanması ile ilgilidir.
• Angülergirüs: Okuma ve yazma gibi daha karmaşık görsel-işitsel koordinasyonları yönetir.

Dört Temel Dil Becerisi: Dil öğretimi ve kullanımı dört ana eksende toplanır:

1. Dinleme: İlk edinilen beceridir. Pasif bir süreç değil, zihinsel bir çözümleme etkinliğidir.
2. Konuşma: Düşüncelerin seslendirilmesidir. Boğumlama, vurgu ve tonlama konuşmanın kalitesini belirler.
3. Okuma: Yazılı sembollerden anlam çıkarma sürecidir. Zihinsel bir kurgulama gerektirir.
4. Yazma: En geç öğrenilen ve en çok kurala bağlı olan beceridir. Kalıcılığı sağlar.

---

Ünite 3: Dilin Birey ve Toplum Hayatındaki Yeri

Dil, bireyin kimliğini oluşturduğu, toplumun ise ortak hafızasını sakladığı bir alandır. Dil ve toplum arasındaki ilişki simbiyotiktir; biri olmadan diğeri varlığını sürdüremez.

Sapir-Whorf Hipotezi: Bu teoriye göre, konuştuğumuz dil dünyayı algılama biçimimizi belirler. Dilimizin sınırları, düşüncemizin de sınırlarıdır. Örneğin, kar yağışının çok olduğu bir bölgede yaşayan toplumun dilinde “kar” için onlarca farklı kelime olması, onların bu doğa olayını daha detaylı algılamasını sağlar.

Dil Ölümü ve Kimlik: Bir dilin unutulması, sadece kelimelerin kaybı değil, o dile ait felsefenin, dünya görüşünün ve kültürel mirasın da yok olmasıdır. Küreselleşme ve baskın dillerin etkisiyle yerel dillerin zayıflaması, insanlığın kültürel çeşitliliğini tehdit etmektedir.

---

Ünite 4: Dil Türleri

Diller, kullanım alanlarına ve tarihsel süreçlerine göre farklı kategorilere ayrılır:

• Ana Dil: Bir dil ailesinin kökenini oluşturan, kendisinden başka diller türemiş olan temel dildir.
• Ana Dili: Çocuğun ailesinden ve sosyal çevresinden ilk öğrendiği, bilincinin derinliklerine yerleşen dildir.
• Lehçe: Bir dilin tarihsel süreçte metinlerle takip edilemeyen çok eski dönemlerinde ayrılmış, büyük ses ve yapı farkları içeren koludur (Örn: Yakutça, Çuvaşça).
• Şive: Dilin metinlerle takip edilebilen dönemlerinde ayrılmış, ses ve şekil farkları bulunan kollarıdır (Örn: Azerbaycan Türkçesi, Özbek Türkçesi).
• Ağız: Bir dil veya şive içinde, bölgeden bölgeye değişen söyleyiş farklarıdır (Örn: Ege ağzı, Karadeniz ağzı).
• Argo ve Jargon: Argo, belirli bir grubun (genellikle suç dünyası veya sokak kültürü) dışarıdakilerin anlamaması için oluşturduğu özel kelime dağarcığıdır. Jargon ise doktorlar, mühendisler gibi meslek gruplarının kendi aralarındaki teknik iletişim dilidir.

---

Ünite 5: Dil İlişkileri ve Türkçenin Etkisi

Türkçe, tarihi boyunca göçebe ve yerleşik hayatın etkisiyle çok geniş bir coğrafyada farklı kültürlerle temas etmiştir. Bu temaslar sonucunda hem yabancı dillerden kelime almış hem de bu dillere kelime vermiştir.

Kelime Ödünçlemeleri: Toplumlar ihtiyaç duydukları kavramları başka dillerden alırlar. Bu bazen bir eşya ile birlikte gelir (Bilgi ödünçlemesi), bazen de prestij veya moda etkisiyle olur (Özenti ödünçlemesi). Türkçe, özellikle İslamiyet’in kabulüyle Arapça ve Farsçadan; modernleşme döneminde ise Fransızca ve son yıllarda İngilizceden yoğun etkilenmiştir. Ancak Türkçenin de Balkan dillerine, Rusçaya, Farsçaya ve Arapçaya verdiği binlerce kelime mevcuttur.

---

Ünite 6: Türkçenin Dil Ailesi ve Coğrafyası

Türkçe, dil bilimi sınıflamalarına göre Ural-Altay dil ailesinin Altay koluna mensuptur. Bu ailedeki diğer dillerle (Moğolca, Mançu-Tunguzca, Korece, Japonca) yapısal benzerlikler (eklemeli dil yapısı, ünlü uyumu, cinsiyet ayrımının olmaması) gösterir.

Tarihsel Dönemler: Türk dili tarihsel olarak üç ana döneme ayrılır:

1. Eski Türkçe: Orhun Abideleri ve Uygur metinlerinin dönemidir. Türkçenin ilk yazılı belgeleri bu dönemde verilir.
2. Orta Türkçe: Karahanlı, Harezm ve Çağatay Türkçesi dönemlerini kapsar. İslam kültürüyle harmanlanmış bir yazı dili oluşur.
3. Yeni Türkçe: Günümüzde konuşulan Türkiye Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi gibi kolların şekillendiği dönemdir. Türkçe bugün Adriyatik’ten Çin Seddi’ne kadar uzanan devasa bir coğrafyada yaklaşık 250 milyon insan tarafından konuşulmaktadır.

---

Ünite 7: Türkçenin Söz Varlığı

Söz varlığı, bir dilin sadece kelimelerinden ibaret değildir; o dilin ifade gücünü gösteren deyimler, atasözleri, terimler ve kalıp sözlerin tamamıdır.

Söz Varlığının Zenginlikleri:

• Deyimler: Anlatımı renklendiren, genellikle gerçek anlamından uzaklaşmış kalıplaşmış söz öbekleridir (Örn: “Göz boyamak”).
• Atasözleri: Geçmiş kuşakların tecrübelerini özetleyen, yol gösterici bilgece ifadelerdir.
• İkilemeler: Anlamı güçlendirmek veya pekiştirmek için yapılan tekrarlardır (Örn: “Abur cubur”, “Yavaş yavaş”).
• Terimler: Bilim, sanat veya meslek alanlarına ait kesin ve tek anlamlı kelimelerdir.
• Kalıp Sözler: Toplumsal ilişkileri düzenleyen “Selamünaleyküm”, “Güle güle”, “Elinize sağlık” gibi nezaket ifadeleridir.

Ünite 8: Türkçenin Ses Özellikleri

Dil birliklerini oluşturan ve anlam ayırıcı özellik gösteren en küçük yapı taşına “ses” veya “ses birimi” (fonem) denir. Sesler, akciğerlerden gelen havanın ses yolunda boğumlanmasıyla oluşur. Ses yolunda herhangi bir engelle karşılaşmadan çıkan seslere ünlü (vokal), engelle karşılaşarak çıkan seslere ise ünsüz (konsonant) denir.

Ünlüler ve Sınıflandırılması: Standart Türkçede 8 ünlü bulunmaktadır. Bunlar üç temel ölçüte göre sınıflandırılır:

• Dilin Konumuna Göre: Dilin ağız boşluğundaki durumuna göre ünlüler art damak (kalın: a, ı, o, u) ve ön damak (ince: e, i, ö, ü) olarak ayrılır.
• Dudakların Şekline Göre: Dudakların aldığı biçime göre düz (a, e, ı, i) ve yuvarlak (o, ö, u, ü) ünlüler mevcuttur.
• Ağız Açıklığına Göre: Çenenin açıklık derecesine göre geniş (a, e, o, ö) ve dar (ı, i, u, ü) ünlüler bulunur.

Ünsüzler ve Sınıflandırılması: Türkçede 21 ünsüz bulunur. Ünsüzler; boğumlanma noktalarına (dudak, diş, damak, gırtlak), boğumlanma tarzlarına (patlayıcı, sızıcı), ton alıp almamalarına (tonlu/yumuşak, tonsuz/sert) ve akustik niteliklerine (akıcı, katı) göre sınıflandırılır. Örneğin, b, c, d, g tonlu iken; p, ç, t, k tonsuz (sert) ünsüzlerdir.

Türkçenin Temel Ses Kuralları: Türkçeyi diğer dillerden ayıran bazı karakteristik özellikler şunlardır:

1. Ünlü Uyumu: Büyük Ünlü Uyumu (kalınlık-incelik) ve Küçük Ünlü Uyumu (düzlük-yuvarlaklık) Türkçenin en belirgin kuralıdır.
2. Uzun Ünlü Yokluğu: Öz Türkçe kelimelerde asli uzun ünlü bulunmaz.
3. Hece ve Kelime Sonu: Türkçede kelime sonunda genellikle b, c, d, g tonlu ünsüzleri bulunmaz, bunların yerine p, ç, t, k tonsuzları tercih edilir.
4. Başta Bulunmayan Sesler: Türkçe kelimelerin başında /r/, /l/, /z/, /ğ/ ve /n/ (istisnalar hariç) sesleri bulunmaz.
5. Vurgu: Türkçe hafif vurgulu bir dildir ve vurgu genellikle son hece üzerindedir.

---

Ünite 9: Türkçede Ses Olayları

Dildeki sesler tesadüfi yan yana gelmezler. Konuşma sırasında zamandan ve çabadan tasarruf etmek amacıyla yapılan değişikliklere “en az çaba kuralı” denir.

Temel Ses Olayları:

• Ses Türemesi: Kelime kökünde olmayan bir sesin sonradan ortaya çıkmasıdır. Özellikle yabancı kelimelerin Türkçe hece yapısına uydurulmasında görülür (Örn: station > istasyon, emir > emir).
• Ses Düşmesi: Bir sesin kelime içinden veya eklenirken yok olmasıdır (Örn: pazar ertesi > pazartesi, ağız-ı > ağzı). Ünlü düşmesi (syncope) ve hece düşmesi (haplology) bu kapsamdadır.
• Ses Benzeşmesi (Assimilasyon): Bir sesin yanındaki sesin özelliğini almasıdır. Ünsüz benzeşmesi (sertleşme) en yaygın örnektir (Örn: kitap-da > kitapta).
• Ses Değişimi: Bir sesin başka bir sese dönüşmesidir. Ünsüz yumuşaması (Örn: çiçek-e > çiçeğe) ve ünlü daralması (Örn: başla-yor > başlıyor) sıkça görülür.
• Metatez (Göçüşme): Kelime içindeki seslerin yer değiştirmesidir (Örn: kirbit > kibrit, ekşi > eşki).

---

Ünite 10: Anlam ve Anlambilimi

Anlambilimi (Semantik), dildeki birimlerin ilettikleri kavramları ve bu kavramların değişimini inceleyen bilim dalıdır.

Anlam Türleri:

• Temel Anlam: Sözcük söylendiğinde akla gelen ilk, gerçek anlamdır.
• Yan Anlam: Temel anlamla bağlantılı, işlevsel veya biçimsel benzerlik sonucu oluşan anlamdır.
• Mecaz Anlam: Sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı soyut anlamdır.
• Terim Anlam: Bilim, sanat veya meslek alanlarına özgü tekil anlamlardır.

Anlam İlişkileri ve Değişmeleri:

• Eş Anlamlılık (Sinonimi): Yazılışı farklı, anlamı aynı olan sözcükler.
• Zıt Anlamlılık (Antonimi): Karşıt kavramları karşılayan sözcükler.
• Eş Seslilik (Homonimi): Yazılışı aynı, anlamı farklı sözcükler.
• Anlam Daralması: Eskiden genel olan bir anlamın zamanla özel hale gelmesi (Örn: “oğlan” kelimesinin eskiden kız ve erkek çocuk için kullanılırken şimdi sadece erkek çocuk için kullanılması).
• Anlam Genişlemesi: Sınırlı bir anlamın kapsama alanının artması.
• Ad Aktarması (Metonimi): Bir kavramın başka bir kavram yerine kullanılması (Örn: “Dün akşam Orhan Veli’yi okudum”).

---

Ünite 11: Biçim Bilgisi

Biçim bilgisi (Morfoloji), dildeki kök ve ekleri, bunların birleşme yollarını ve kelime türetme özelliklerini inceler. Türkçe, eklemeli (sondan eklemeli) bir dildir.

Yapı Taşları:

• Kök: Kelimenin anlamlı en küçük ve parçalanamaz birimidir. İsim kökleri ve fiil kökleri olarak ikiye ayrılır.
• Ek: Kök veya gövdelere gelerek yeni kelime türeten (yapım eki) veya gramatikal ilişki kuran (çekim eki) birimlerdir.
• Gövde: Kökün en az bir yapım eki almış halidir.

Kelime Türetme: Türkçe, zengin yapım ekleri sayesinde köklerden çok sayıda yeni kavram üretebilir. “Göz” kökünden; gözlük, gözlükçü, gözlem, gözlemek gibi pek çok gövde türetilir.

---

Ünite 12: Söz Dizimi

Söz dizimi (Sentaks), kelimelerin bir araya gelerek anlamlı gruplar (kelime grupları) ve yargılar (cümleler) oluşturma kurallarını inceler.

Kelime Grupları: Birden fazla kelimenin belirli bir dil bilgisi kuralı çerçevesinde birleşmesidir. İsim tamlaması, sıfat tamlaması, birleşik fiil grubu, edat grubu gibi türleri vardır.

Cümlenin Ögeleri: Türkçe bir cümlede yargıyı bildiren temel öge “Yüklem”dir. Yüklemi yapan “Özne”, yüklemden etkilenen “Nesne” ve yüklemin anlamını tamamlayan “Tümleç”ler (yer tamlayıcısı, zarf tamlayıcısı) diğer ögeleri oluşturur. Standart Türkçe söz diziminde sıralama genellikle “Özne – Tümleç – Nesne – Yüklem” şeklindedir.

---

Ünite 13: Harf Devrimi, Dil Devrimi ve Türk Dil Kurumu

Bu ünite, Türkçenin modernleşme sürecindeki bilinçli müdahaleleri ve dil planlamasını ele alır.

Harf Devrimi (1928): Arap alfabesinin Türkçenin ses yapısını (özellikle zengin ünlü sistemini) tam karşılayamaması ve okuma-yazma oranının düşüklüğü nedeniyle 1 Kasım 1928’de Latin harfleri esaslı Yeni Türk Alfabesi kabul edilmiştir. Bu devrim, bir kültür dönüşümünün anahtarı olmuştur.

Dil Devrimi ve TDK: Atatürk’ün “Türk dilini yabancı diller boyunduruğundan kurtarma” hedefi doğrultusunda 12 Temmuz 1932’de “Türk Dili Tetkik Cemiyeti” (bugünkü Türk Dil Kurumu – TDK) kurulmuştur. Kurumun temel amacı, Türkçeyi özleştirmek, bilim ve sanat dili haline getirmek ve sözlük çalışmaları yapmaktır.

Güneş-Dil Teorisi: 1930’larda ortaya atılan, tüm dünya dillerinin Türkçeden kaynaklandığını savunan teoridir. Her ne kadar bugün bilimsel geçerliliği olmasa da, o dönemde dildeki aşırı tasfiyeciliği (kelime atmayı) durdurmak ve Türk milletine dil bilinci aşılamak için önemli bir psikolojik ve siyasi işlev görmüştür.

---

Ünite 14: Güncel Dil Sorunları

Türkçe bugün geniş bir coğrafyada kullanılan güçlü bir dil olsa da, çeşitli iç ve dış tehditlerle karşı karşıyadır.

Temel Sorun Alanları:

1. Yazım ve Noktalama Hataları: Bilgisizlik veya özensizlik nedeniyle “herkez”, “yanlız”, “poaça” gibi yanlış yazımların yaygınlaşması.
2. Yabancı Dillerin Etkisi: Özellikle İngilizcenin yoğun baskısı ve “Plaza Dili” olarak adlandırılan, Türkçe ve İngilizcenin karmaşık ve yozlaşmış bir şekilde kullanılması (Örn: “Toplantıyı set etmek”, “Push etmek”).
3. Sosyal Medya Dili: Karakter sınırlaması ve hız kaygısıyla dildeki sesli harflerin atılması, kuralsız kısaltmaların kullanılması ve argo unsurların artması.
4. Sesletim (Telaffuz) Sorunları: Yanlış vurgu ve tonlamaların, medya etkisiyle toplum geneline yayılması.

Çözüm Yolları: Dil bilincinin eğitim yoluyla artırılması, yazım kılavuzu ve sözlük kullanımının teşvik edilmesi, kitle iletişim araçlarında Türkçenin doğru kullanımına özen gösterilmesi dilin korunması için şarttır.

TÜRK DİLİ I GENEL DENEME SINAVI

1. İletişim sürecinde alıcının mesajı alıp yorumladıktan sonra kaynağa verdiği cevaba ne ad verilir?

• A) Kanal
• B) Bağlam
• C) Dönüt (Geri Bildirim)
• D) Gürültü

Doğru Cevap: C Açıklama: Dönüt, iletişimin çift yönlü olmasını sağlayan ve mesajın alıcı tarafından doğru anlaşılıp anlaşılmadığını kaynağa bildiren tepkidir.

2. İnsan beyninde dilin “anlamlandırılması” ve sözcük-nesne ilişkilerinin kurulmasından sorumlu olan temel alan aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Broca Alanı
• B) Wernicke Alanı
• C) Angülergirüs
• D) Oksipital Lob

Doğru Cevap: B Açıklama: Wernicke alanı anlamadan, Broca alanı ise konuşmanın üretilmesinden (sesletimden) sorumludur.

3. “Konuştuğumuz dilin dünyayı algılama biçimimizi ve düşünce dünyamızı sınırladığını” savunan hipotez aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Altay Dilleri Kuramı
• B) Güneş-Dil Teorisi
• C) Sapir-Whorf Hipotezi
• D) Chomsky’nin Evrensel Dil Kuramı

Doğru Cevap: C Açıklama: Bu hipotez, dil ile düşünce arasındaki kopmaz bağı vurgulayarak dilin bireyin gerçekliği algılama biçimini koşulladığını savunur.

4. Bir dilin tarihsel süreçte metinlerle takip edilemeyen çok eski dönemlerinde ayrılmış, büyük ses ve yapı farkları içeren koluna ne ad verilir?

• A) Şive
• B) Ağız
• C) Lehçe
• D) Jargon

Doğru Cevap: C Açıklama: Lehçe (Örn: Yakutça), bir dilden en uzaklaşmış koldur. Şive (Örn: Azerbaycan Türkçesi) ise takip edilebilir dönemlerde ayrılmıştır.

5. Türkçenin de içinde bulunduğu, eklemeli yapı ve ünlü uyumu gibi ortak özellikleri paylaşan dil ailesi hangisidir?

• A) Hint-Avrupa Dil Ailesi
• B) Ural-Altay Dil Ailesi
• C) Hami-Sami Dil Ailesi
• D) Çin-Tibet Dil Ailesi

Doğru Cevap: B Açıklama: Türkçe, Ural-Altay dil ailesinin Altay koluna mensuptur. Bu ailedeki diller yapı bakımından benzerlik gösterir.

6. Türkçede “a, ı, o, u” sesleri aşağıdaki sınıflamalardan hangisine girmektedir?

• A) İnce (Ön damak) ünlüler
• B) Dar ünlüler
• C) Kalın (Art damak) ünlüler
• D) Yuvarlak ünlüler

Doğru Cevap: C Açıklama: Bu sesler, dilin ağız boşluğunun arkasında konumlanmasıyla oluştuğu için kalın ünlüler kategorisindedir.

7. “Kitap-ı > Kitabı” örneğinde görülen ses olayı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)
• B) Ünsüz Yumuşaması (Değişimi)
• C) Ünlü Düşmesi
• D) Ünsüz Türemesi

Doğru Cevap: B Açıklama: Sert bir ünsüzle (p, ç, t, k) biten kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, sondaki ünsüz yumuşayarak “b, c, d, g/ğ” seslerine dönüşür.

8. Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni ve soyut anlama ne ad verilir?

• A) Yan Anlam
• B) Terim Anlam
• C) Mecaz Anlam
• D) Temel Anlam

Doğru Cevap: C Açıklama: Mecaz anlam, sözcüğün ilk anlamıyla ilgisinin kesilmesi sonucu oluşan mecazi ifadedir.

9. “Gözlükçü” kelimesinin yapı bakımından tahlili aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

• A) Kök + Çekim Eki + Yapım Eki
• B) Kök + Yapım Eki + Yapım Eki
• C) Gövde + Çekim Eki
• D) Kök + Çekim Eki + Çekim Eki

Doğru Cevap: B Açıklama: “Göz” (kök), “-lük” (yapım eki), “-çü” (yapım eki). Kelime iki adet yapım eki alarak yeni bir gövde oluşturmuştur.

10. Standart bir Türkçe cümlede temel ögelerin dizilişi genellikle nasıldır?

• A) Yüklem – Özne – Nesne
• B) Özne – Yüklem – Tümleç
• C) Özne – Tümleç – Nesne – Yüklem
• D) Nesne – Özne – Yüklem

Doğru Cevap: C Açıklama: Türkçenin doğal söz dizimi kurallarına göre yardımcı ögeler ortada, yüklem ise sonda bulunur.

11. Türk dilini yabancı dillerin boyunduruğundan kurtarmak ve özleştirmek amacıyla 1932 yılında kurulan kurum hangisidir?

• A) Türk Tarih Kurumu
• B) Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi
• C) Türk Dil Kurumu (Türk Dili Tetkik Cemiyeti)
• D) Milli Eğitim Bakanlığı

Doğru Cevap: C Açıklama: Türk Dil Kurumu, Atatürk’ün bizzat talimatıyla dilimizi yabancı kelimelerden arındırmak ve bilim dili haline getirmek için kurulmuştur.

12. Türkçenin ses yapısına uygun olmadığı ve okuma-yazma oranını artırmak hedeflendiği için 1928’de gerçekleştirilen devrim hangisidir?

• A) Medeni Kanun
• B) Harf Devrimi
• C) Soyadı Kanunu
• D) Şapka İnkılabı

Doğru Cevap: B Açıklama: 1 Kasım 1928’de kabul edilen Yeni Türk Alfabesi, Türkçenin ünlü-ünsüz sistemine daha uygun bir yapı sunmuştur.

13. “Toplantıyı set etmek” veya “Check etmek” gibi kullanımların yaygınlaşması hangi güncel dil sorununa örnektir?

• A) Yazım hataları
• B) Noktalama eksikliği
• C) Yabancı dillerin (özellikle İngilizcenin) yozlaştırıcı etkisi
• D) Argo kullanımı

Doğru Cevap: C Açıklama: Türkçede karşılığı olan fiiller yerine yabancı kelimelerin Türkçe eklerle kullanılması dilin doğal yapısını bozan bir sorundur.

14. “Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden” dizesindeki “ağır ağır” ifadesi söz varlığının hangi unsuruna örnektir?

• A) Deyim
• B) İkileme
• C) Atasözü
• D) Terim

Doğru Cevap: B Açıklama: Anlamı pekiştirmek veya güçlendirmek için aynı kelimenin tekrarlanmasıyla oluşan yapı ikilemedir.

15. Bir meslek grubuna ait olan ve sadece o grubun üyeleri tarafından anlaşılan teknik kelime dağarcığına ne ad verilir?

• A) Argo
• B) Ağız
• C) Jargon
• D) Standart Dil

Doğru Cevap: C Açıklama: Jargon, mesleki paydaşlar arasındaki iletişimi hızlandırmak için kullanılan özel terminolojidir (Örn: Tıp jargonu).